Radyal Temelde Pik Boru Uygulaması

18

Çoğu koşulda, atık su borularını gerek tavan, gerek duvar gerekse zeminlerde beton içinde kullanmak gerekir. Yeraltı suyu varsa ve toprağın mukavemeti az ise, yeraltı borularının radyal temele yataklanması bilhassa önerilir. Betona gömülmüş atık su boruları yalnızca beton dökümü sırasında değil, yapının işlevine bağlı olarak, eğilme ve çekme gerilimleri sonucunda inşaatın tamamlanışının ardından da diğer borulardan daha yüksek mekanik yüklere maruz kalır. Atık su boru malzemesi bu yüklere dayanıklı olmalıdır.

Pik döküm boruların ısıl genleşme katsayısı betonunkiyle neredeyse aynıdır: 0,0105 mm/mK. Genleşme davranışları, özellikle de çekme dirençleri, basınç ve ezilme dayanımları sayesinde PAM-GLOBAL® pik döküm borular ve fittingsler beton içi atık su boru hatlarında sorunsuz bir biçimde kullanılabilmektedir. Eskiden kullanılan muflu boruların aksine, PAM-GLOBAL® boruları daha az yer kaplar, böylece gerekli boru hattı meyili ile minimum kaplama kalınlığını sağlayacak beton derinliği en aza indirgenmiş olur.

19

EPDM contalı, krom çeliği gövdeli kelepçeler (RAPID) çok az çıkıntı oluşturmaktadır. Onları çevreleyen beton, güvenilir biçimde sıkı olan bu kelepçelerin işlevlerini yerine getirmelerini engellemez. PAM-GLOBAL® boruları korozyona karşı (PU kaplama gibi) özel bir önlem almayı gerektirmez. Bununla birlikte, her yönden en az 5 cm betonla çevrili olmaları şarttır.

20

Boruların Dikkatlice Sabitlenmesi

Beton dökülmeden önce borular düzgünce yerleştirilmeli ve özellikle çatallar ile yön değişimlerinde yerlerinden çıkıp yüzeye doğru ilerlemeleri engellenmelidir. Bu nedenle borular betonlama yapılmadan önce suyla doldurulmalıdır. Betonlamadan doğacak mekanik yükler sıklıkla göz ardı edilir. Bu riskin önüne geçmek için borular özenle kelepçelenmelidir.

Her bir boru, birleştirme kelepçeleri arasında iki kez sabitlenmelidir. “Parça borular” da en az bir yerden sabitlenmelidir. Birkaç fittings bulunan karmaşık düzenekler de oynamaya karşı korunmalıdır. Bunu sağlamanın en güvenli yolu basınç kelepçesi kullanmaktan geçer. Basınç kelepçeleri gerekli eksenel ve eğilme direncini sağlar (bkz. Resim 8).

Konut, bahçe ve yol drenajında kullanılan pik döküm oluklar da PAM-GLOBAL® borularına RAPID kelepçeleriyle beton içinde doğrudan bağlanabilir. Oluklar doğru yükseklikte sabitlenmeli ve hareket etmeleri engellenmelidir.

Resim 1’de, Ren Nehri kıyısında Köln Tüneli’ndeki DN 150 çapındaki yağmur suyu bacalarının DN 300 çapındaki boruyla bağlantısı görülmektedir.

Resim 2’de ise, beton temelde meyile paralel döşenmiş tek bir boru hattı görülmektedir. Mesela bir karayolu tünelinde boruyu sabitlemenin en kolay yöntemi betonarme paspaylardan yararlanmaktır.

Yüksek yapıların zeminlerinde kullanılan daha uzun yeraltı boru hatlarının meyile tam olarak hizalanabilmesi için en iyi seçim kelepçeler ve vidalı millerdir. Birbirine paralel veya dallanan birkaç boru söz konusu olduğunda, çelik kısımlarından toplu olarak kelepçelerle sabitlemek en iyi yöntemdir (bkz. Resim 3 ve 4). Bu örnekte, yükseklik ayarı, vidalı milleri çelik kısımlardaki deliklere somun ve emniyet somunlarıyla sabitleyerek sağlanmıştır.

21211

Beton Zeminde Yeraltı Boruları

S yeraltı borularının beton zemine yerleştirilmesi esas olarak şu koşullarda tavsiye edilir:

  • Birincisi, yeraltı suyu seviyesinin çok yüksek olması durumunda. Böyle olduğunda, betona gömme sayesinde borular su geçirmez döşeme plağından yalnızca birkaç noktada, hatta kimi zaman yalnızca bir defa geçirilmek zorunda kalır. Ayrıca borular aşındırıcı olabilecek yeraltı suyundan da korunmuş olur.

     

  • İkincisi, toprağın mukavemetsiz olması halinde. Betona gömme yöntemi sayesinde, toprağın yenilenmesine, ıslahına ve borunun döşeme plağının altına sabitlenmesi için gereken yüksek maliyetli kelepçelere ihtiyaç duyulmaz.

Boruları beton zemine yerleştirirken, her taraflarının betonla çevrili olması sağlanmalıdır (su geçirmez beton plaklar söz konusu olduğunda yaklaşık 20 cm). Beton plağın kalınlığı, sözgelimi meyil yüzünden yeterli değilse, beton plak boruyu boydan boya saran bir taşıyıcı ayakla desteklenmelidir. Resim 7 ve 8’de bir PAM-GLOBAL® S borusunun ayak üzerine nasıl yerleştirilmesi gerektiği görülmektedir.

Diferansiyel Hareket

Muhtemel bir çökmeden korunma sağlamak için 2 kelepçeyle 0,5 - 1,0 m’lik bir “parça boru” oluşturulmalıdır. Bu kısımlar beton içerisinde polistiren veya benzeri bir boru kılıfıyla desteklenmeli, böylece hareket etmelerine imkân tanınmalıdır. DIN 19 543’e göre, RAPID kelepçelerde izin verilen eğim DN 200’e kadar olan nominal çaplar için 5 cm/m, DN 250-DN 500 arası çaplar içinse 3 cm/m’dir. (Bkz. Kesit 2) Boru hattının geri kalanında olduğu gibi, boru kılıfı da beton dökülmeden önce kayma ihtimaline karşı yeteri kadar sabitlenmelidir. Genleşme derzi yakınlarında boruya çentik veya kesik atarak önceden belirlenmiş bir kırılma noktası oluşturulmalıdır. Ayrılan boru kılıfı yapışkanlı bantla yapıştırılmalı, böylece betonun içine girmesi engellenmelidir.

q234

Sonuç

Atık su borularının betona gömülmesi işleminin tüm aşamalarında hem inşaat mühendisi ile tesisat planlayıcısı hem de inşaat işçileri ile tesisatı arasında sıkı bir işbirliğine ihtiyaç duyulur. Tesisat firmasının tutacağı bir usta beton dökme işlemine ilişkin tüm işler için şantiyede hazır bulunmalıdır.